Demir Baba Tekkesi’nin yeniden yorumu: Razgrad Arkeoloji Cemiyeti ve Ananie Yavaşov’un eserleri (1922–1934) etrafında bir değerlendirme
DOI:
https://doi.org/10.59402/EE009202605Anahtar Kelimeler:
Ananie Yavaşov, Han Omurtag, Demir Baba Tekkesi, Bulgaristan.Öz
Bu çalışma, Razgrad Arkeoloji Cemiyeti’nin 1922–1934 yılları arasında yayımlanan yıllık raporları ile Anani Yavaşov’un “Kutsal Bulgar Eski Eseri” Demir Baba Tekkesi adlı eseri üzerinden Deliorman bölgesine dair arkeolojik, tarihî ve kültürel verileri incelemektedir. Çalışma, Demir Baba Tekkesi etrafında şekillenen tarihî yorumların ortaya çıkışını, gelişimini ve zamanla nasıl sistemli bir tarih tezine dönüştüğünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede yıllık raporlarda yer alan saha araştırmaları, arkeolojik buluntular, höyükler, eski mezarlıklar, yerleşim izleri ve bölgedeki tarihî yapılar birlikte ele alınmıştır. Raporlarda özellikle Demir Baba Tekkesi, Mumcular Höyüğü ve Han Omurtag (M. S. 814 - 831)’a atfedilen mezar meselesi üzerinde durulmaktadır. Tekkenin mimarî özellikleri, çevresindeki höyükler, mezar alanları ve coğrafî konumu erken Bulgar tarihiyle ilişkilendirilmiş; yapının yalnızca bir Bektaşi-Kızılbaş ziyaretgâhı değil, aynı zamanda Bulgar tarihî mirasının önemli bir unsuru olarak yeniden tanımlanmaya çalışıldığı görülmüştür. Bunun yanında Kızılbaş-Alevî-Bektaşi toplulukları, terk edilmiş Türk mezarlıkları, halk anlatıları ve bölgedeki dinî pratikler de Deliorman’ın çok katmanlı tarihî yapısını açıklayan unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada ayrıca Razgrad Arkeoloji Cemiyeti’nin yalnızca arkeolojik araştırmalar yapan bir kurum olmadığı, aynı zamanda müze faaliyetleri, konferanslar, yayınlar ve basın aracılığıyla tarihî mirası yorumlayan ve kamuoyuna aktaran bir yapı hâline geldiği ortaya konulmuştur. Yavaşov’un eseri ise bu tarihî ve arkeolojik yorumları sistemli bir bütün hâline getirerek Demir Baba Tekkesi’ni millî tarih söylemi içinde yeniden konumlandırmaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Babinger, F. (1931). “Das Bektaschi-Kloster Demir Baba”, Mittei-lungen de Seminars für Orientalische Sprachen, Volume 34, pp. 84-93.
Bogomirova, R. (2007). “Sızdavane i deynost na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo”. İzsledvaniya v pamet na akad. Ananie Yavaşov. Sbornik statii ot nauçna konferentsiya, posvetena na 150-godişninata ot negovoto rojdenie, Razgrad, 25 oktomvri 2005 g. Akademiçno izdatelstvo “Prof. Marin Drinov”, с. 20-33.
Gergova, D. & Venedikova, K. (2007). Demir baba teke – bılgarskiyat Erusalim. Pıtevoditel. İzdatelstvo Agato.
Gramatikova, N. (2011). Neortodoksalniyat islyam v bılgarskite zemi. Minalo I sıvremennost. İK “Gutenberg”.
İliev, B. (2005). “Teketo Demir baba – predi i sled Osvobojdenieto”. Demir baba – Jelezniyat başta. Sbornik legendi i nauçni izsledvaniya. Kulturno – prosvetno drujestvo “Rodno Ludogorie”, с. 71-83.
Jelyazkova, A. (2011). “Dumi na redaktora”. Gramatikova, N. Neortodoksalniyat islyam v bılgarskite zemi. Minalo I sıvremennost. İK “Gutenberg”, с. 13-16.
Marinov, V. (1974). “Anani İvanov Yavaşev”. Muzei i pametnitsi na kulturata. IV/1, с. 61-64.
Merdan, M. (2020). “Demir Baba Tekkesinin Statüsü Hakkında Bulgaristan Basınında Yapılan Tartışmalar: Ananie Yavaşov ve Mehmet Celil Arasındaki Yazışmalar Üzerine Bazı Notlar”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 95, ss.101-142. https://doi.org/10.34189/hbv.95.004
Merdan, M. (2022). “Bulgar Eski Eseri Arkeoloji Ortaklığının 1927 Yılında Demir Baba Tekkesinde Düzenlenen Etkinliği ile İlgili Bir Arşiv Belgesi”. Yedi Iklim Çar Köşede Hacı Bektaş Veli. Türk ve Arap Dünyası Araştırma Merkezi, ss. 285-304.
Miçev, N. & Koledarov, P. (1989). Reçnik na seliştata i seliştnite imena v Bılgariya 1878-1987. Nauka i izkustvo.
Mikov, L. (2005). İzkustvoto na heterodoksnite myusyulmani v Bılgariya (XVI-XX Vek). Bektaşi i kızılbaşi/alevii. Akademiçno izdatelstvo “Marin Drinov”.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (ts.). I. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1922-1923 godina.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (1925). II. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1924 godina. Peçatnitsa “Rekord” na K. İvanov.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (1926). III. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1925 godina. Peçatnitsa P. Antonov.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (1927). IV. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1926 godina. Peçatnitsa Al. Dimov & Hr. Kalev.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (ts.). V. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1927 godina.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (1930). VI. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1928 - 1929 godina. Peçatnitsa Hristo Kalev.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (1930a). VII. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1930 godina. Peçatnitsa P. Antonov.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (1932). VIII. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1931 godina. Peçatnitsa “Hudojnik”.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (1933). IX. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1932 godina. Peçatnitsa “Hudojnik”.
Razgradsko arheologiçesko drujestvo (ts.). X. Otçet na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo za 1933 i 1934 godina. Peçatnitsa “Hudojnik”.
Stefanov, Y. (2004). Zagadkite na istoriko-arheologiçeskiya rezervat Sboryanovo i Stomogilieto. İzdatelstvo “PİK”.
Stoyanov, S. (2007). Akademik Ananie Yavaşov – jivot i nauçna deynost. İzsledvaniya v pamet na akad. Ananie Yavaşov. Sbornik statii ot nauçna konferentsiya, posvetena na 150-godişninata ot negovoto rojdenie, Razgrad, 25 oktomvri 2005 g. Akademiçno izdatelstvo “Prof. Marin Drinov”, c. 13-19.
Ustav na Razgradskoto arheologiçesko drujestvo (1922). Utvırden ot Ministerstvoto na narodnoto prosveştenie sıs zapoved No 712 ot 22 fevruariy 1922 godina. Peçatnitsa Al. İvançev.
Velikov, V. (1987). “Sdrujenie “Bılgarska starina” i negovata rolya v zaştita na starinite prez naçalniya period 1924-1927 g.”, Godişnik na muzeite v Severna Bılgariya, XIII, c. 165-179.
Velikov, V. (1989). “Deynostta na Sdrujenie “Bılgarska starina” prez perioda 1928 – 1944 g.”, Godişnik na muzeite v Severna Bılgariya, XV, c. 221-230.
Velkov, İ. (1945), “Dvadeset godini arheologiçesko sdrujenie “Bılgarska starina””, Uçilişten pregled, XLIV, c. 502-507.
Yavaşov, An. İv. (1934). Teketo Demir Baba “Bılgarska starina - svetinya”. İzdava Razgradskoto arheologiçesko drujestvo. Peçatnitsa “Hudojnik”.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Memish Syuleyman Merdan
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Bu dergide yayınlanan makalelerin telif hakkı yazarına aittir. Yazarlar böylelikle makaleyi çoğaltma, temsil, basım, yayın, dağıtım ve internet yoluyla iletim de dahil olmak üzere her türlü umuma iletim haklarını kullanma hakkı kendisindedir. Makalenin herhangi bir bölümünün başka bir yayında kullanılmasına Edeb Erkan (EE) dergisinin yayıncı kuruluş olarak belirtilmesi ve dergiye atıfta bulunulması şartıyla izin verilir. Atıf yapılırken dergi adı, makale adı, yazar(lar)ın adı soyadı, sayı no ve yayın yılı verilmelidir.
Dergide yayınlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu yazarlarına aittir.
Bu dergide yayınlanan makaleler Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır. Bu lisans, açık erişimli bir makalenin ticari olmayan bir şekilde tekrar kullanılmasına, yazar doğru atfedildiği sürece izin verir.
Nasıl Atıf Yapılır
