Bağlama İcrasında Yeni Yönelimler; Tel Ayırma Tekniği Üzerine Bir Uygulama
DOI:
https://doi.org/10.59402/EE009202606Anahtar Kelimeler:
Tel Ayırma Tekniği, Bağlama, Düzen, Türk Halk Müziği.Öz
Bağlamanın iki farklı çalımı olan tezeneli ve tezenesiz (şelpe) icra, bazı teknik ve yöresel tavıra dair kaygıların ön plana çıktığı yeni bir durum yaratmıştır. Bu kaygılara karşın geleneksel tavır ve icra bütünlüğü korunarak, şelpe ve tezene ile halk müziği icrasına armonik ve teknik bir alan açmak mümkün mü? Sorusu bu makalenin ana meselesi olmuştur. Bu bağlamda Erkan Çanakçı’nın geliştirdiği tel ayırma tekniğiyle, tezeneli ve şelpe çalımı bir arada sentezleyen; geleneksel ve armonik ihtiyaca göreceli çözümler aranmıştır. Halk müziği repertuvarından üç örnek seçilerek tel ayırma tekniğiyle yeniden icra edilmiş ve bu icraların transkripsiyonları yapılmıştır. Doküman analiz yöntemiyle kaynaklara ulaşılmış, bağlama ustaları ve akademisyenler ile kişisel görüşmeler yapılmıştır. Makale içerisinde tel ayırma tekniği için özel olarak hazırlanan transkripsiyon işaretleri sunulmuştur. Makalede bulunan üç adet halk müziği eseri bu teknik ile bağlama öğrencileri üzerinde uygulanmış ve tekniği icra edebilme becerileri, tekniğin uygulanabilirliği gözlemlenmiştir. Anadolu’dan Çin’e kadar geniş bir kültürel alanın içerisinde, farklı anatomik yapı ve icra özeliklerine sahip bağlamanın tarihi oldukça eskidir. Sazın nasıl ve ne şekillere çalındığına dair tarihsel bilgimizin yakın dönemden öteye gitmediği, muhtemelen ilk olarak herhangi bir araç kullanılmadan elle tellere darp edildiği tahmin edilmektedir. Herhangi bir materyal kullanılmadan tellere vurularak çalınmaya başladığı kabul edilen bu sazın ilk örneklerinin, zamanla kanat, kemik, yay ve ağaç kabuğu gibi bir dizi araçla icra edildiği bilinmektedir. Bugünkü haliyle -tezeneli- icra metal telin kullanımıyla yaygınlaşmıştır. Arif Sağ’ın 80’li yıllardaki Gülhane konseri ile tezenesiz çalım geleneği zamanla yeniden popülerlik kazanmıştır.
İndirmeler
Referanslar
Akdağ, A. K. (2012). Bağlama Metodu 1, Pan Yayıncılık.
Akdağ, A. K. (2010). Bağlamada Düzenler ve Tezene Tavırları, Pan Yayıncılık.
Akdağ, A. K. (2023). İki Telli Saz (Ruzba) Metodu, Kapital Kültür Sanat Yayıncılık.
Akman, E. (2024). Bağlama Tipli Uzun Saplı telli Sazların Tarihsel Gelişiminin Müzik Kültür Mirası Bağlamında Değerlendirilmesi (Tez No:943052), [Nevşehir Hacıbektaş Veli Üniversitesi Yayınlanmış Yüksek Lisans], YÖK Tez Merkezi.
Ayyıldız, S. (2021). Modern Şelpe Repertuvarı 1, Kapital Kültür Sanat Yayıncılık.
Çanakçı, E. & Mak, M. (2023). “Bağlamada Tel Ayırma Tekniği”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 106, 1-25. https://doi.org/10.34189/hbv.106.001
Çiçekçioğlu, Ü. (2017). Bağlama Yapımında Yenilikçi Yaklaşımlar, (Tez No: 492040) [Ege Üniversitesi Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi]. YÖK Tez Merkezi.
Demir, S. (2020). “Türk Halk Müziği Derleme Çalışmalarında Göç Olgusunun Yöre Belirlemeye Etkisi ve Temir Ağa İsimli Türkünün Bu Bağlamda Değerlendirilmesi”, Sbedergi, 4(7), 158-171. https://doi.org/10.29228/sbe.43595
Dumbrill, Richard J. (2005). The Archaeomusicology of the Ancient Near East, Tadema Press Second Edition.
Durbilmez, B. (2016). Âşık Edebiyatı ve Taşpınarlı Halk Şairleri, Akçağ Yayınları.
Ekici, S. (2018). Bağlama Eğitimi Yöntem ve Teknikleri, Yurtrenkleri Yayınevi.
Erzincan, E. (2021). Çocuklar İçin Temel Bağlama Eğitimi, Temkeş Yayınları.
Gâzimihâl, M.R. (1975). Ülkelerde Kopuz ve Tezeneli Sazlarımız, Kültür Bakanlığı Yayınları.
Haşhaş, S. (2017). Uzun Sap Bağlama Metodu (Bozuk Düzeni), Gece Kitaplığı.
İmrani, R. (2017). Arkeoloji Kazıntılarda Karapapak Türklerinin Saz, Aşıklık Geleneği Tarihi, International Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 2(2), 183-207. https://doi.org/10.29228/ijiia.2.23
İnanıcı, M, K. (2021). Bağlama Öğretiminde Alternatif Arayışlar, Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786258044140
Kızıler, Z. G. (2007). Bağlamadaki Şelpe Tekniği Yeni Uygulamalarının Armonik ve Melodik Yönden Analizi (191889), [Başkent Üniversitesi Yayınlanmış Yüksek Lisans]. YÖK Tez Merkezi.
Koç, A. (2000). Bağlama Eğitiminde Görülen Problemler ve Bunların Çözüm Yolları (Tez No: 98738), [İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınlanmış Sanatta Yeterlilik], YÖK Tez Merkezi.
Köprülü, M, F. (1989). Edebiyat Araştırmaları 1, Ötüken Yayınları.
Kurt, C. (2004). Bağlama Düzeni Metodu 2, Kuloğlu Matbaacılık.
Kurt, C. (2009). Bağlama Düzeni Metodu 1, Sistem Ofset Yayıncılık.
Kurt, N. (2015). “Alevi-Bektaşi Cemlerinde “Deste Bağlama” Geleneği ve “Bağlama” Adının Kaynağı”, EÜ Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Dergisi, 7, 43-62.
Parlak, E. (2000). Türkiye’de El İle (Şelpe) Bağlama Çalma Geleneği ve Çalış Teknikleri. Kültür Bakanlığı Yayınları.
Parlak, E. (2001). El ile Bağlama Çalma Şelpe Tekniği Metodu 1, Ekin Yayınları.
Sağ, A. & Erzincan, E. (2009). Bağlama Metodu Cilt I ve II. Pan Yayıncılık.
Şimşek, E. (2016). Âşık Veysel’in Âşıklık Geleneği İçerisindeki Yeri Üzerine Bir Değerlendirme, İstanbul: Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 9, 117-126. https://doi.org/10.31126/akrajournal.328241
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Erkan Çanakçı, Mahir Mak
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Bu dergide yayınlanan makalelerin telif hakkı yazarına aittir. Yazarlar böylelikle makaleyi çoğaltma, temsil, basım, yayın, dağıtım ve internet yoluyla iletim de dahil olmak üzere her türlü umuma iletim haklarını kullanma hakkı kendisindedir. Makalenin herhangi bir bölümünün başka bir yayında kullanılmasına Edeb Erkan (EE) dergisinin yayıncı kuruluş olarak belirtilmesi ve dergiye atıfta bulunulması şartıyla izin verilir. Atıf yapılırken dergi adı, makale adı, yazar(lar)ın adı soyadı, sayı no ve yayın yılı verilmelidir.
Dergide yayınlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu yazarlarına aittir.
Bu dergide yayınlanan makaleler Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır. Bu lisans, açık erişimli bir makalenin ticari olmayan bir şekilde tekrar kullanılmasına, yazar doğru atfedildiği sürece izin verir.
Nasıl Atıf Yapılır
