Bektashi Convents Converted into Churches in Rumelia

Mehmet Emin Yılmaz

doi:10.59402/EE009202603

Yazarlar

Mehmet Emin Yılmaz https://orcid.org/0000-0002-9742-7523

DOI:

https://doi.org/10.59402/EE009202603

Anahtar Kelimeler:

Rumeli, Balkanlar, Bektaşi, Türbe, Dergâh, Tekke.

Öz

Osmanlı hâkimiyeti sonrası Türklerin mimari mirası, özellikle de erken dönem fetihlerde kültürel ve sosyal organizasyonda önemli roller üstlenen tekkeleri ve türbeleri kiliseye çevrilerek yeniden işlevlendirilmiştir. Bu araştırma; Bulgaristan, Yunanistan, Kuzey Makedonya ve Macaristan sınırları içerisinde yer alan ve Hristiyan toplumu tarafından benimsenen toplam 24 Bektaşi yapısını mimari ve tarihsel özellikleri üzerinden ele almaktadır. İncelenen yapılar, apsis eklenmesi, ikonların yerleştirilmesi, çan kulesi inşası ve klasik Osmanlı-Türk mimarisinin karakteristik öğeleri olan sivri kemerlerin veya kubbelerin kasıtlı olarak değiştirilmesi gibi çeşitli müdahalelerle dönüştürülmüştür. Örneğin, Yunanistan’daki Bayezid Baba Türbesi’ne bir çan kulesi eklenmiş; Kuzey Makedonya’daki Hıdır Baba Türbesi ise içindeki sanduka çıkarılmadan kiliseye çevrilerek nadir görülen hibrit bir kullanım sergilemiştir. Bulgaristan’daki Akyazılı Sultan ve Kademli Baba gibi yedi köşeli plan şemasına sahip özgün yapılar, günümüzde Hristiyan azizlerine (Aziz Atanas ve Aziz İlyas) adanmış mekânlar olarak işlev görmektedir. Makale, bu dönüşümlerin akıbetinin ülkelerin kültürel ve siyasi politikalarına göre farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Macaristan’daki Gül Baba ve İdris Baba türbeleri, bir dönem Cizvit rahipleri tarafından şapel olarak kullanıldıktan sonra, restorasyonlar vasıtasıyla asıl kimliklerine kavuşturulmuştur. Öte yandan, Yunanistan ve Bulgaristan’daki pek çok Bektaşi mirası ya kilise olarak hizmet vermeye devam etmekte ya da ihmal, vandalizm ve defineci yağmaları sonucunda harabeye dönmektedir.

İndirmeler

İndirme verisi henüz mevcut değil.

Referanslar

Acar, D. (1999). Bulgaristan’da Deliorman Bölgesi’ndeki Babai ve Bektaşi Tekkeleri. (Tez No: 100641) [İstanbul Teknik Üniversitesi, Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi]. Yök Tez Merkezi.

Aydın, A. (2015) “Bulgaristan’da Yaşanan Alevilik Bektaşilik Üzerine Gözlemler”, In Balkanlarda Alevilik Bektaşilik, Ed. Mehmet Ersal, Çorlu Belediyesi Yayınları, ss. 294-347.

Ayverdi, Ekrem H. (2000). Avrupa’da Osmanlı Mîmârî Eserleri, 2. Baskı, Cilt 1 (Romanya Macaristan), Cilt 2 (Yugoslavya), Cilt 3 (Yugoslavya), Cilt 4 (Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk). İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.

Bakırtzis, A. (2008). “Kütüklü Baba Tekke”, In Ottoman Architecture in Greece, 318-319. Hellenic Ministry of Culture.

Balkanlı, Ali K. (1986). Şarki Rumeli ve Buradaki Türkler, Elhan Kitâbevi.

Baltalı, İ. (2008). “Bir Tekke Nasıl Kimlik Değiştirdi?” Rodop Rüzgârı, Sayı 12, s. 6.

Bıçakçı, İ. (2003). Yunanistan’da Türk Mimarî Eserleri, İSAR Vakfı Yayınları.

Choulia, S. (2008). “Durbalı Sultan Tekke”, In Ottoman Architecture in Greece, s. 205. Hellenic Ministry of Culture.

Demir, N. (2015). Sarı Saltık Gazi, Trakya Üniversitesi Yayınları.

Evliyâ Çelebi. (2004). Seyahatnâme (Günümüz Türkçesiyle), Haz. S. A. Kahraman, Y. Dağlı, Yapı Kredi Yayınları.

Eyice, S. (1955). “Yunanistan’da Türk Mîmârî Eserleri II”, Türkiyat Mecmuası, 12, 205-230.

Eyice, S. (1967). “Varna ile Balçık Arasında Akyazılı Sultan Tekkesi”, Belleten, XXXI/124, 551-600.

Eyice, S. (2000). “İdris Baba Türbesi”, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 21, ss. 484-485.

Güray, B. (2009). Bulgaristan Haskovo (Hasköy) ve Çevresindeki Osmanlı Yapıları (Tez No: 241028) [Trakya Üniversitesi Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi]. Yök Tez Merkezi.

Hasluck, F. W. (2012). Bektâşîlik İncelemeleri, Say Yayınları.

Hasluck, F. W. (1929). Christianity and Islam Under the Sultans, I-II.

İzeti, M. (2004). Balkanlar’da Tasavvuf, Gelenek Yayıncılık.

Kayapınar, L. (2009). “Malkoçoğlu Bali Bey Vakfı ve Bayezid Baba Âsitânesi”, Alevilik Bektâşîlik Araştırma Dergisi, 1, 105-115. https://doi.org/10.24082/abked.2009.01.006

Kiel, M. (1971). “Bulgaristan’da Eski Osmanlı Mîmârîsinin Bir Yapıtı: Kalugerevo - Novo Zagora’daki Kıdemli Baba Sultan Bektâşî Tekkesi”, Belleten, 137, 45-60.

Kiel, M. (1994). “Eğriboz”, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 10, ss. 491-493.

Kiel, M. (2014). “Orta Yunanistan’daki Durbalı Sultan Bektaşi Tekkesi”, In Osmanlı Toplumunda Tasavvuf ve Sufiler (Haz. Ahmet Yaşar Ocak), ss. 547-564, Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Koneska, E. (2009). “Makedonski Brod’daki Aziz Nikola Kilisesi ya da Hıdır Baba Türbesi’nin Tarihi Konusundaki İkilemler”, III. Uluslararası Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Sempozyumu, ss. 241-247.

Koyuncu, A. (2006). “Bulgaristan’da Osmanlı Maddi Kültür Mirasının Tasfiyesi (1878-1908)”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 20, 197-243. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000540

Köprülü, Orhan F. (1980). “Usta-Zade Yunus Bey’in Meçhul Kalmış Bir Makalesi Bektâşîliğin Girid’de İntişarı”, Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 8-9, 37-72.

Lowry, Heath W. (2009). Osmanlıların Ayak İzlerinde Kuzey Yunanistan’da Mukaddes Mekânlar ve Mîmârî Eserleri Arayış Yolculukları. Bahçeşehir Üniversitesi Yayınları.

MacKay, P. “The Angiolello Manuscript, other Contemporary Sources, Maps and Views of the fortress of Negropont”, Accessed July 28, 2012. http://angiolello.net

Maden, F. (2013). Bektaşî Tekkelerinin Kapatılması (1826) ve Bektaşîliğin Yasaklı Yılları, Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Margos, A. (2024). Balçık bölgesi Obroçişte köyü yakınında bulunan Akyazılı Baba tekkesi. Çev. Ülker Kornazova, Edeb Erkan, 6, 223-230. https://doi.org/10.59402/EE006202415

Mavrommatis, G. (2005). “Monuments and Communities: Bektashism in 20th Century Greece”, Uluslararası Bektaşîlik ve Alevilik Sempozyumu I, ss. 526-551, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.

Mevsim, H. (2013). Balkan Savaşları Günlüğü - Bogdan Filov, Timaş Yayınları.

Mikov, L. (2008). Bulgaristan’da Alevi Bektâşî Kültürü. Çev. Orlin Sabev, Kitap Yayınevi.

Oğuz, İ. (2014). Midilli’de Osmanlı Vakıfları. (Tez No: 364682) [Mersin Üniversitesi, Yayınlanmış Doktora Tezi]. Yök Tez Merkezi.

Papageorgiou, Nikolaos P. (1900). Unedierte Inschriften von Mytilene.

Petrov, T., & Margos, A. (2024). Tolbuhin’e bağlı Aleksandriya köyü civarındaki ahşap tekke. Çev. Rüstem Aziz Mümin, Edeb Erkan, 6, 215-221. https://doi.org/10.59402/EE006202414

Samaras, P. (1979). Mousoulmaniká Teméni kai Efktíria tis Mytilínis sta chrónia tis Tourkokratías Apó ékdosi tis Etairías Lesviakón Meletón (Μουσουλμανικά Τεμένη και Ευκτήρια της Μυτιλήνης στα χρόνια της Τουρκοκρατίας Από έκδοση της Εταιρίας Λεσβιακών Μελετών).

Sambanopoulou, L. (2008). “Church of Agios Konstantinos and Agia Eleni”, In Ottoman Architecture in Greece, 310, Hellenic Ministry of Culture.

Sorokina, N. (2024). Visiting Bektashi in Bulgaria. Edeb Erkan, 6, 105-128. https://doi.org/10.59402/EE006202406

Şeyh Mehmed Şemseddin Mısrî. (2010). Dildâr-ı Şemsî, Haz. M. Kara, Y. Kabakçı, Dergâh Yayınları.

Tuna, T. (2013). Kosova - Makedonya - Arnavutluk - Karadağ Balkanlardaki Miras Tekkeler, H Yayınları.

Turgut, V. (2019). “Vakıf Belgelerine Göre Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Dönemi Aileleri II: Âl-i Timurtaş Paşa”, Osmanlı Araştırmaları = The Journal of Ottoman Studies, 53, 51-120. https://doi.org/10.18589/oa.631971

Yılmaz, Mehmet E. (2019). “Yunanistan’da Kiliseye Dönüştürülen Memi Baba Türbesi”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 92, 113-125. https://doi.org/10.34189/hbv.92.007

Yılmaz, Mehmet E. (2020). “Bulgaristan’da Kiliseye Çevrilen Türk Eserleri” In Rumeli’de Osmanlı Vakıfları Üzerine Araştırmalar: Bulgaria, 215-236. VAKAR Vakıf Araştırmaları Yayınları.

Yılmaz, Mehmet E. (2020). Kiliseye Çevrilen Türk Eserleri, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.

Yılmaz, Mehmet E. (2021). “Budapeşte’deki Gül Baba Türbesi’ninn Onarımları (1884-1915)” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 99, 11-36. https://doi.org/10.34189/hbv.99.001

Yılmaz, Mehmet E. (2021). Ekrem Hakkı Ayverdi Usûlüyle Türk Mimârî Eserlerinin Yeniden Tesbiti: Slovakya – Macaristan, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.