Bektashi Convents Converted into Churches in Rumelia

Mehmet Emin Yılmaz

doi:10.59402/EE009202603

Authors

Mehmet Emin Yılmaz https://orcid.org/0000-0002-9742-7523

DOI:

https://doi.org/10.59402/EE009202603

Keywords:

Rumelia, Balkans, Bektashi, Tomb, Convent, Dervish Lodge.

Abstract

Following the end of Ottoman rule, the architectural heritage of the Turks—particularly the dervish convents (tekkes) and mausoleums (türbes) that played significant roles in cultural and social organization during early conquests—was repurposed by being converted into churches. This research examines 24 Bektashi monuments located within the borders of Bulgaria, Greece, North Macedonia, and Hungary that have been adopted by the Christian community, analyzing them through their architectural and historical characteristics. The examined structures were transformed through various interventions, such as the addition of apses, the placement of icons, the construction of bell towers, and the intentional modification of pointed arches or domes, which are characteristic elements of classical Ottoman-Turkish architecture. For example, a bell tower was added to the Bayezid Baba Mausoleum in Greece, while the Hıdır Baba Mausoleum in North Macedonia was converted into a church without removing the sarcophagus inside, exhibiting a rare hybrid use. Original structures with heptagonal plan schemes, such as Akyazılı Sultan and Kademli Baba in Bulgaria, currently function as sites dedicated to Christian saints (Saint Atanas and Saint Elijah). The article reveals that the fate of these transformations varies according to the cultural and political policies of the respective countries. The Gül Baba and İdris Baba mausoleums in Hungary were restored to their original identities as mausoleums after being used as chapels by Jesuit priests for a period. On the other hand, much of the Bektashi heritage in Greece and Bulgaria either continues to serve as churches or is falling into ruin due to neglect, vandalism, and plundering by treasure hunters.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Acar, D. (1999). Bulgaristan’da Deliorman Bölgesi’ndeki Babai ve Bektaşi Tekkeleri. (Tez No: 100641) [İstanbul Teknik Üniversitesi, Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi]. Yök Tez Merkezi.

Aydın, A. (2015) “Bulgaristan’da Yaşanan Alevilik Bektaşilik Üzerine Gözlemler”, In Balkanlarda Alevilik Bektaşilik, Ed. Mehmet Ersal, Çorlu Belediyesi Yayınları, ss. 294-347.

Ayverdi, Ekrem H. (2000). Avrupa’da Osmanlı Mîmârî Eserleri, 2. Baskı, Cilt 1 (Romanya Macaristan), Cilt 2 (Yugoslavya), Cilt 3 (Yugoslavya), Cilt 4 (Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk). İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.

Bakırtzis, A. (2008). “Kütüklü Baba Tekke”, In Ottoman Architecture in Greece, 318-319. Hellenic Ministry of Culture.

Balkanlı, Ali K. (1986). Şarki Rumeli ve Buradaki Türkler, Elhan Kitâbevi.

Baltalı, İ. (2008). “Bir Tekke Nasıl Kimlik Değiştirdi?” Rodop Rüzgârı, Sayı 12, s. 6.

Bıçakçı, İ. (2003). Yunanistan’da Türk Mimarî Eserleri, İSAR Vakfı Yayınları.

Choulia, S. (2008). “Durbalı Sultan Tekke”, In Ottoman Architecture in Greece, s. 205. Hellenic Ministry of Culture.

Demir, N. (2015). Sarı Saltık Gazi, Trakya Üniversitesi Yayınları.

Evliyâ Çelebi. (2004). Seyahatnâme (Günümüz Türkçesiyle), Haz. S. A. Kahraman, Y. Dağlı, Yapı Kredi Yayınları.

Eyice, S. (1955). “Yunanistan’da Türk Mîmârî Eserleri II”, Türkiyat Mecmuası, 12, 205-230.

Eyice, S. (1967). “Varna ile Balçık Arasında Akyazılı Sultan Tekkesi”, Belleten, XXXI/124, 551-600.

Eyice, S. (2000). “İdris Baba Türbesi”, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 21, ss. 484-485.

Güray, B. (2009). Bulgaristan Haskovo (Hasköy) ve Çevresindeki Osmanlı Yapıları (Tez No: 241028) [Trakya Üniversitesi Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi]. Yök Tez Merkezi.

Hasluck, F. W. (2012). Bektâşîlik İncelemeleri, Say Yayınları.

Hasluck, F. W. (1929). Christianity and Islam Under the Sultans, I-II.

İzeti, M. (2004). Balkanlar’da Tasavvuf, Gelenek Yayıncılık.

Kayapınar, L. (2009). “Malkoçoğlu Bali Bey Vakfı ve Bayezid Baba Âsitânesi”, Alevilik Bektâşîlik Araştırma Dergisi, 1, 105-115. https://doi.org/10.24082/abked.2009.01.006

Kiel, M. (1971). “Bulgaristan’da Eski Osmanlı Mîmârîsinin Bir Yapıtı: Kalugerevo - Novo Zagora’daki Kıdemli Baba Sultan Bektâşî Tekkesi”, Belleten, 137, 45-60.

Kiel, M. (1994). “Eğriboz”, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 10, ss. 491-493.

Kiel, M. (2014). “Orta Yunanistan’daki Durbalı Sultan Bektaşi Tekkesi”, In Osmanlı Toplumunda Tasavvuf ve Sufiler (Haz. Ahmet Yaşar Ocak), ss. 547-564, Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Koneska, E. (2009). “Makedonski Brod’daki Aziz Nikola Kilisesi ya da Hıdır Baba Türbesi’nin Tarihi Konusundaki İkilemler”, III. Uluslararası Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Sempozyumu, ss. 241-247.

Koyuncu, A. (2006). “Bulgaristan’da Osmanlı Maddi Kültür Mirasının Tasfiyesi (1878-1908)”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 20, 197-243. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000540

Köprülü, Orhan F. (1980). “Usta-Zade Yunus Bey’in Meçhul Kalmış Bir Makalesi Bektâşîliğin Girid’de İntişarı”, Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 8-9, 37-72.

Lowry, Heath W. (2009). Osmanlıların Ayak İzlerinde Kuzey Yunanistan’da Mukaddes Mekânlar ve Mîmârî Eserleri Arayış Yolculukları. Bahçeşehir Üniversitesi Yayınları.

MacKay, P. “The Angiolello Manuscript, other Contemporary Sources, Maps and Views of the fortress of Negropont”, Accessed July 28, 2012. http://angiolello.net

Maden, F. (2013). Bektaşî Tekkelerinin Kapatılması (1826) ve Bektaşîliğin Yasaklı Yılları, Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Margos, A. (2024). Balçık bölgesi Obroçişte köyü yakınında bulunan Akyazılı Baba tekkesi. Çev. Ülker Kornazova, Edeb Erkan, 6, 223-230. https://doi.org/10.59402/EE006202415

Mavrommatis, G. (2005). “Monuments and Communities: Bektashism in 20th Century Greece”, Uluslararası Bektaşîlik ve Alevilik Sempozyumu I, ss. 526-551, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.

Mevsim, H. (2013). Balkan Savaşları Günlüğü - Bogdan Filov, Timaş Yayınları.

Mikov, L. (2008). Bulgaristan’da Alevi Bektâşî Kültürü. Çev. Orlin Sabev, Kitap Yayınevi.

Oğuz, İ. (2014). Midilli’de Osmanlı Vakıfları. (Tez No: 364682) [Mersin Üniversitesi, Yayınlanmış Doktora Tezi]. Yök Tez Merkezi.

Papageorgiou, Nikolaos P. (1900). Unedierte Inschriften von Mytilene.

Petrov, T., & Margos, A. (2024). Tolbuhin’e bağlı Aleksandriya köyü civarındaki ahşap tekke. Çev. Rüstem Aziz Mümin, Edeb Erkan, 6, 215-221. https://doi.org/10.59402/EE006202414

Samaras, P. (1979). Mousoulmaniká Teméni kai Efktíria tis Mytilínis sta chrónia tis Tourkokratías Apó ékdosi tis Etairías Lesviakón Meletón (Μουσουλμανικά Τεμένη και Ευκτήρια της Μυτιλήνης στα χρόνια της Τουρκοκρατίας Από έκδοση της Εταιρίας Λεσβιακών Μελετών).

Sambanopoulou, L. (2008). “Church of Agios Konstantinos and Agia Eleni”, In Ottoman Architecture in Greece, 310, Hellenic Ministry of Culture.

Sorokina, N. (2024). Visiting Bektashi in Bulgaria. Edeb Erkan, 6, 105-128. https://doi.org/10.59402/EE006202406

Şeyh Mehmed Şemseddin Mısrî. (2010). Dildâr-ı Şemsî, Haz. M. Kara, Y. Kabakçı, Dergâh Yayınları.

Tuna, T. (2013). Kosova - Makedonya - Arnavutluk - Karadağ Balkanlardaki Miras Tekkeler, H Yayınları.

Turgut, V. (2019). “Vakıf Belgelerine Göre Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Dönemi Aileleri II: Âl-i Timurtaş Paşa”, Osmanlı Araştırmaları = The Journal of Ottoman Studies, 53, 51-120. https://doi.org/10.18589/oa.631971

Yılmaz, Mehmet E. (2019). “Yunanistan’da Kiliseye Dönüştürülen Memi Baba Türbesi”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 92, 113-125. https://doi.org/10.34189/hbv.92.007

Yılmaz, Mehmet E. (2020). “Bulgaristan’da Kiliseye Çevrilen Türk Eserleri” In Rumeli’de Osmanlı Vakıfları Üzerine Araştırmalar: Bulgaria, 215-236. VAKAR Vakıf Araştırmaları Yayınları.

Yılmaz, Mehmet E. (2020). Kiliseye Çevrilen Türk Eserleri, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.

Yılmaz, Mehmet E. (2021). “Budapeşte’deki Gül Baba Türbesi’ninn Onarımları (1884-1915)” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 99, 11-36. https://doi.org/10.34189/hbv.99.001

Yılmaz, Mehmet E. (2021). Ekrem Hakkı Ayverdi Usûlüyle Türk Mimârî Eserlerinin Yeniden Tesbiti: Slovakya – Macaristan, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.