Sufi orders, khojas and tombs in East Turkestan according to the Tarih-i Hamidi
DOI:
https://doi.org/10.59402/EE008202503Keywords:
Molla Musa Sayrami, Tarih-i Hamidi, East Turkestan, Tariqah, Khocahs, Tomb.Abstract
This article will evaluate the religious orders, religious scholars, and shrines reflected in Molla Musa Sayrami’s book “Tarih-i Hamidi”. Molla Musa Sayrami wrote his work, Tarih-i Hamidi, in 1908, dedicating it to Sultan Abdülhamid Han. In his work, which covers his own lineage, Sayram, and the history of East Turkistan, Molla Musa Sayrami describes three classes: the shah, the emir, and the hoca lineage. The work contains important information about the history of East Turkistan, particularly regarding the orders and sheikhs. The Turks of East Turkestan, who embraced Islam in the 10th century, encountered Sufi orders such as the Yeseviyya, Qadiriyya, Kubraviyya, and Naqshbandiyya, and their various branches, within the context of the Sufi thought system they embraced during the Islamization process. From the 14th century onward, these orders began to spread throughout East Turkestan, and the Naqshbandiyya order, in particular, and the influence and influence of its pirs and sheikhs on the spiritual life of Uyghur Muslims was profound and profound. These pirs and sheikhs, who established themselves as “seyyids” or “hace/hojas” by linking their lineage to the Prophet Muhammad or Hazrat Ali, arrived in East Turkestan in the 16th century, first seizing religious authority and then intervening in the political arena, gaining power. The Turks of East Turkestan showed deep respect and devotion to these seyyids and hojas not only during their lifetime but also after their deaths, making their tombs and shrines central to their social life. These shrines have become spaces and centers that meet people’s needs for refuge/protection, purification, healing, treatment, solace, communication, and entertainment.
Downloads
References
Algar, H. (2006). “Nakşibendiyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 32, ss. 335-342.
Algar, H. (2006).“Necmeddîn-i Kübrâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 32, ss. 498-500.
Azamat, N. (2001). “Kâdiriyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 24, ss. 131-136.
Buyar, C. (2006). Tarih-i Emniye’nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi. (Tez No: 576164) [Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. YÖK Tez Merkezi.
Çırak, M. R., & Gündoğdu, A. (2024). “Muhammed Sâdık Şihâbî Sa’dî Kâdirî’nin Menâkıb-ı Gavsiyye isimli eserinin Çağatayca çevirisi üzerine bir değerlendirme”. Edeb Erkan, (6), 129-141. https://doi.org/10.59402/EE006202407
Davut, R. (2001a). Uyğur Mazarliri. Şincang Helk Neşriyatı.
Davut, R. (2001b).维吾尔族麻扎文化研究 / Uygur Mezar Kültürü Üzerine Bir Araştırma.新疆大学出版社 / Şincang Üniversitesi Neşriyatı.
Gökbulut, S. (2009). Necmeddîn Kübrâ Ve Kübrevîlik. (Tez No: 236071) [Dokuz Eylül Üniversitesi Yayımlanmış Doktora tezi]. Yök Tez Merkezi.
Gökbulut, S. (2024). “Orta Asya’da Yeseviyye-Kübreviyye İlişkileri”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 34, ss. 214-232. https//doi.org/10.35415/sirnakifd.1413174
Gökkut, G. (2011). Musa Sayrami’nin Tarih-i Eminiye adlı eseri ve tarihi kaynak olarak değerlendirilmesi. (Tez No: 279817) [Ege Üniversitesi Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi]. YÖK Tez Merkezi.
Gürer, B. (2024). “Türkistan’da Kâdiriye izleri Muhammed Sıddık Rüşdî’nin Menâkıb-ı Hazret-i Gavsü’l-A’zam adlı risalesi”. Edeb Erkan, (6), ss. 1-18. https//doi.org/10.59402/EE006202401
İnayet, A. (2023). “Uygur Tarihindeki Meşhur Kadın Kahraman İparhan / Dilşad Hatun Üzerine Bir Değerlendirme”. Türk Tarihinde İz Bırakan Kadınlar. Editörler Okan Yeşilot & Bihter Gürışık Köksal. Vakıfbank Kültür Yayınları, ss. 303-316.
Ji, D. (1986). “Keşkerdiki ‘İparhan Kebrisi’ Toğrisidiki Hata Çüşençilerge Karıta Tüzitiş”. Tercime kılğuçi Abdukadir. Şincang İctimaiy Penler Tetkikatı Jurnili, 1-2-San. [“Kaşgar’daki ‘İparhan Mezarı’ Hakkındaki Yanlış Düşüncelere Yönelik Düzeltme”. Tercüme eden Abdukadir, Şincang Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Sayı 1-2].
Kılıç, Mahmud E. (2007).“Ni’metullâh-ı Velî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 33, ss. 133-135.
Köprülü, Mehmet F. (1976). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. 3. Baskı. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
Kumru, C. (2017). “Tezkire-i Hâcegân’a Göre Doğu Türkistan’da Hocalar Dönemi”. Ulakbilge, Cilt 5, Sayı 14. ss. 1247-1267. https //doi.org/10.7816/ulakbilge-05-14-03
Mıllward, James A. (1994). “A Uyghur Muslim in Qianlong’s Court The Meanings of the Fragrant Concubine”, The Journal of Asian Studies, Volume 53, Issue 2, pp. 427-458. https//doi.org/10.2307/2059841
Muhemmet, A. (2004). “İparhanning Hayatığa Ait Yengi Melumatlar”. Tarih Sehniside (1-tom). Milletler Neşrıyatı. [İparhan’ın Hayatına Dair Yeni Bilgiler. Tarih Sahnesinde (1. Cilt), Milletler Neşriyatı].
Nizami, Khaliq A. (1998). “Çiştiyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 8, ss. 343-346.
Polat, A. (2002). Musa Sayrami, Tarih-i Hamidi, inceleme-metin-dizin. (Tez No: 122278) [Ankara Üniversitesi Yayınlanmış Doktora Tezi]. YÖK Tez Kurumu.
Rozi, Ö. (1986). “ ‘İparhan’ ve Üçturpan Kozğılıngı”. Şincang İctimaiy Penler Tetkikatı Jurnili, 1-2-san. [“‘İparhan’ ve Üçturfan Ayaklanması”. Şincang Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Sayı. 1-2].
Sairami, M. (2023). The tarikh-i ḥamidi: a late-Qing Uyghur history. translated by Eric Schluessel. Columbia University Press.
Saraç, O. (2021). “Babarahîm Meşreb’in Pîri Hidâyetullah Âfâk Hoca”. Kültürk Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Sayı 4, ss. 109-129.
Saray, M. (2015). Doğu Türkistan Türkleri Tarihi. Aygan Yayıncılık.
Sayrami, Molla Musa. (1989). Tarih-i Emniye. Şincang Helk Neşriyatı.
Sayramiy, Musa. (2019). Tarih-i Hamidiy. Tercime kılğuçi Abdureop Polat Teklimakaniy. Telimakan Uygur Neşriyatı.
Se’dullahzade, Z. & Gappar, P. (2002). Ottura Asiyadiki İslam Mezhepliri. Şincang Helk Neşriyatı.
Sönmez, Tugba G. (2025). Uygur Türkleri Arasında İmam Cafer-i Sadık. Gazi Kitabevi.
Tosun, N. (2001). “Kâsânî, Ahmed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 24, ss. 531-532.
Zarcone, T. (2002). “XX. Yüzyıl Doğu Türkistan’da Sûfî Silsileleri Ve Evliya Sevgisi”. Türkler, Cilt 20, ss. 282-289
Zhao X. (1996). “İparhan Toğrısıdiki Tetkikat”. Tercime kılğuçi Muhemmetcan Mömin. Şincang İctimaiy Penler Tetkikatı Jurnili, 3-san. [“İparhan Hakkındaki Araştırmalar”. Tercüme eden Muhemmetcan Mömin. Şincang Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Sayı 3].
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Alimcan İnayet

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
The copyright of the articles published in Edeb Erkan holds to the author. The authors thus reserve the right to use all kinds of public transmission rights, including reproduction, representation, printing, publication, distribution and transmission via the Internet. Edeb Erkan should be listed as the publishing institution and provided that Edeb Erkan (EE) is referred in the publication. When cited, the name of the journal, the name of the article, the author(s) name, surname, number and publication year should be given.
Authors hold responsibility for their own opinions.
All articles published in this journal are licensed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. The license permits non-commercial re-use of an open access article, as long as the author is properly attributed.