Nakdü’n-Nusûs fî şerhi Nakşi’l-Fusûs Bağlamında Abdurrahmân Câmî’nin İnsan-ı Kâmil Düşüncesi
DOI:
https://doi.org/10.59402/EE009202609Anahtar Kelimeler:
Tasavvuf, Abdurrahmân Câmî, Nakdü’n-nusûs, İnsan-ı Kâmil, Vahdet-i Vücûd.Öz
Bu çalışmada, Molla Abdurrahman Câmî’nin (ö. 898/1492) Nakdü’n-nusûs fî şerh-i Nakşi’l-Fusûs adlı eseri ekseninde insan-ı kâmil anlayışı ele alınmıştır. Eser, İbnü’l-Arabî metafiziğini anlamada kılavuz kaynaklardan biri olarak kabul edilmiştir. Bu çalışma, Abdurrahman Câmî’nin insan-ı kâmil anlayışını özellikle Nakdü’n-nusûs fî Şerhi Nakşi’l-Fusûs adlı eseri merkezinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Câmî’nin insan düşüncesi; kevn-i câmi’, berzah, halife, abd-rab, evvel-âhir ve zâhir-bâtın gibi mefhumlar merkezinde ele alınarak onun metafizik düşünce sistemi içerisindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Câmî’nin meseleye yaklaşımı, Ekberî gelenek çizgisi merkezinde değerlendirip mütalaa edilmektedir. Câmî, bu eserde tasavvufî düşüncenin ana konularından biri olan insan-ı kâmil mevzusunu metafizik bağlamında ele almıştır. Câmî’ye göre varlık anlayışı “mutlak vücûd” merkezlidir ve diğer bütün varlıklar bu mutlak hakikatin izafî tezahürlerinden ibarettir. Varlık, altılı mertebe tasnifi içerisinde ele alındığında bu mertebelerin nihai noktası insan-ı kâmil mertebesi olarak ifade edilmektedir. İnsan-ı kâmil, bu mertebelerin tamamını kendinde birleştiren bir varlık olarak ontolojik bakımdan varlığın zirvesini temsil etmektedir. İnsan-ı kâmilin temel özellikleri arasında kevn-i câmi’ oluşu, berzah vasfı, ilâhî isimlere mazhar olması, halifelik sıfatı ve varlığın gayesi gibi nitelikler yer almaktadır. Câmî, ayrıca insan ile ilâhî isimler arasında güçlü bir ilişki kurarak, insanın bu isimlerin en kapsamlı tecelli mahalli olduğunu vurgulamaktadır.
İndirmeler
Referanslar
A‘vânî, Ğ. R., Dâdbih, A., & Bâdinc, H. (2010). “İnsân-ı kâmil be rivâyet-i İbn Arabî”. Endîşe-i Dinî-yi Dânişgâh-ı Şîrâz, 12(34), 135–160.
Acer, A. (2019). İbnü’l-Arabî Tâkipçisi Olarak Abdurrahman Câmî ve Şerhu Fusûsi’l-Hikem’i: Tahkik ve İnceleme. (619297) [Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Yayınlanmış Doktora Tezi]. Yök Tez Merkezi.
Acer, A., & Erginli, Z. (2019). “İbnü’l-Arabî Tâkipçisi Olarak Abdurrahman Câmî ve Şerhu Fusûsi’l-Hikem’i”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16, 548-575. https://doi.org/10.32950/rteuifd.635384
Afîfî, E. A. (2011). Fusûsu’l-hikem Okumaları için Anahtar (E. Demirli, Çev.) 4. bs. İz Yayıncılık.
Ahmedoğlu, S. A., & Altıntaş, R. (2019). “Molla Câmî’nin İ’tikâd-nâme’sinin Ulûhiyet bahsi üzerine inceleme”. Marife: Dini Araştırmalar Dergisi, 19(2), 473–489. https://doi.org/10.33420/marife.604486
Algar, H. (2016). Abdurrahman Câmî (A. T. Orhan & Z. H. Orhan, Çev.). Litera Yayıncılık.
Aydın, M. S. (2000).” İnsan-ı Kâmil”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 22, ss. 330–331.
Câmî, A. (1378a). Dîvân-ı Câmî (Vâsıtatü’l-ikd, hâtimetü’l-hayât) (A. Afsahzâd, Ed.), 2 cilt. Mîrâs-ı Mektûb.
Câmî, A. (1378b). Dîvân-ı Câmî (Fâtihatü’ş-şebâb). (A. Afsahzâd, Ed.), 2 cilt. Mîrâs-ı Mektûb.
Câmî, A. A. (1370). Nakdü’n-nusûs fî şerh-i Nakşi’l-Fusûs. (W. Chittick, Ed.), 2. bs. Müessese-i Mutâliât ve Tahkikât-ı Ferhengî.
Chittick, W. C. (2023). Nakşu’l-Fusûs: İbnü’l-Arabî’nin kendi Fusûsu’l-Hikem özeti. İz Yayıncılık.
Cûzcânî, A. Ş. (2022). Tasavvuf ve insan. (S. A. Ahmedoğlu, Çev.). Palet Yayınları.
Demirci, M. (1997). “Hakîkat-i Muhammediyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 15, ss. 179-180.
Demirli, E. (2008). “Sadreddin Konevî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 35, ss. 420–425.
Demirli, E. (2017). İslâm Metafiziğinde Tanrı ve İnsan. 1. bs. Alfa Yayınları.
el-Cîlî. A. (2015). İnsân-ı kâmil. (4. bs.). İz Yayıncılık.
Fethî Mukaddem, F., Kahnucî, M., & Rudger, M. C. (1397). “İnsân-ı kâmil ez dîdgâh-ı Konevî”. Faslnâme-i İrfân-ı İslâmî, 15(58).
Habîbî, A. (1384). Endîşe-i Câmî. Merkez-i Tahkikât-ı Allâme Habîbî.
Hikmet, A. A. (1991). Câmî: Hayatı ve eserleri. (M. N. Gencosman, Çev.). Millî Eğitim Basımevi.
Kâşifî, F. A. b. H. V. (t.y.). Reşahât ‘aynu’l-hayât. (A. A. Muîniyyân, Ed.), 2 cilt.
Konevî, S. (2010). Mir’âtü’l-ârifîn (Âriflerin aynası). (D. Gürer, B. Güçlü, & A. Çoban, Çev.). Gelenek Yayınları.
Konevî, S. (2014). Miftâhu’l-gayb (Tasavvuf metafiziği). (E. Demirli, Çev.), 1. bs. Kapı Yayınları.
Konuk. A. A (2020). Fusûsu’l-hikem tercüme ve şerhi. (M. Tahralı & S. Eraydın, Haz.), 8. bs. M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
Kurtuluş, R. (1998). “Heft Evreng”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 17, ss. 157–158.
Küçük, O. N. (2011). İnsan-ı Kâmil. 1. bs. İnsan Yayınları.
Muslu, R. (2020). “Tasavvufi Terbiye ve Ahlak”. Tasavvuf El Kitabı. (K. Özköse Edi.), 7. bs. Grafiker Yayınları, ss. 311-393.
Mutahharî, M. (t.y.). İnsân-ı kâmil.
Nesefî, A. (t.y.). İnsân-ı kâmil. https://sufism.ir/library-files/nasafi/fa/ensaane-kamel-nasafi.pdf?shem=rimspwouoe
Nevâyî, A. Ş. (1388). Hamsetü’l-mütehayyirîn. (A. Rûyin, Ed.). 1. bs. Sultânî.
Okumuş, Ö. (1993). “Abdurrahman Câmî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 7, ss. 94–99.
Ögke, A. (2020). “Tasavvufa Giriş”. Tasavvuf El Kitabı. (K. Özköse, Edi.), 7. bs.. Grafiker Yayınları, ss. 13-103.
Öztürk, M. (2009). “Sehl et-Tüsterî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Cild 36, ss. 321-323.
Rûmî, M. C. (2005). Mesnevî-yi ma‘nevî (Defter-i çehârum). (A. Karaismailoğlu & D. Örs, Edi.), Cild 6, Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
Şebüsterî, M. (t.y.). Gülşen-i râz. https://sufism.ir/library-files/shabestari/fa/golshaneraz.pdf?shem=rimspwouoe,
Turgut, K. (2013). Abdurrahman Câmî: Hayatı, eserleri ve eserlerinin Türk edebiyatına etkisi. (Tez No: 359857). [İstanbul Üniversitesi Yayınlanmış Doktora tezi]. Yök Tez Merkezi.
Uludağ, S. (1997). “Halife”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cild 15, ss. 299–300.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Wahid Ahmad Mahdi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Bu dergide yayınlanan makalelerin telif hakkı yazarına aittir. Yazarlar böylelikle makaleyi çoğaltma, temsil, basım, yayın, dağıtım ve internet yoluyla iletim de dahil olmak üzere her türlü umuma iletim haklarını kullanma hakkı kendisindedir. Makalenin herhangi bir bölümünün başka bir yayında kullanılmasına Edeb Erkan (EE) dergisinin yayıncı kuruluş olarak belirtilmesi ve dergiye atıfta bulunulması şartıyla izin verilir. Atıf yapılırken dergi adı, makale adı, yazar(lar)ın adı soyadı, sayı no ve yayın yılı verilmelidir.
Dergide yayınlanan yazılardaki görüşlerin sorumluluğu yazarlarına aittir.
Bu dergide yayınlanan makaleler Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır. Bu lisans, açık erişimli bir makalenin ticari olmayan bir şekilde tekrar kullanılmasına, yazar doğru atfedildiği sürece izin verir.
Nasıl Atıf Yapılır
