Türkistan’da Kâdiriyye izleri: Muhammed Sıddık Rüşdî’nin Menâkıb-ı Hazret-i Gavsü’l-A’zam adlı risalesi

Betül Gürer

doi:10.59402/EE006202401

Authors

Betül Gürer Necmettin Erbakan University https://orcid.org/0000-0002-1486-4358

DOI:

https://doi.org/10.59402/EE006202401

Keywords:

Abdülkâdir Geylânî, Kâdiriyye, Muhammed Sıddık Rüşdî, Menâkıb-ı Hazret-i Gavsü’l-A’zam, menâkıbnâme

Abstract

The article is about manaqibnama (hagiographic book) of Abdulqadir al-Jilani written in Chagatai language by Muhammad Siddiq Rushdie, who lived in Eastern Turkestan in the 18th century. Muhammad Siddiq Rushdie, about whom there is very limited information, was born in Yarkand in Eastern Turkestan, approximately in 1706, and his life passed in a period of intense political and military difficulties. Siddiq Rushdie has two known works. One of them is Tadhkira-i Awliya-i Turki, and the other is Manaqib-i Hazrat-i Ghawth al-A’zam. Siddiq Rushdie, who knew Arabic and Persian at a level to understand and benefit from the basic texts, wrote both of his works in Chagatai Turkish. Moreover, his purpose in using this language is to introduce people who speak the Chagatai language the sufis, especially Abdulqadir al-Jilani. Siddiq Rushdie’s risala Manaqib-i Hazrat-i Ghawth al-A’zam is not only a hagiographic book but also a document that makes it possible to follow the traces of Qadiriyya in the Fergana Valley. In the article, the existence of Qadiriyya in Fergana Valley was evaluated in the context of the manaqibnama, and general information was given about the hagiographic books about Abdulqadir al-Jilani, thus determinations were made about the place of Siddiq Rushdie’s treatise in this literature. The aim of the article is to make Manaqib-i Hazrat-i Ghawth al-A’zam known, especially in Anatolia, by analyzing the copies, content, sources, style and method of it and to contribute to the the information about the history of the formation of Qadiriyya in Eastern Turkestan.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Astanakulov, İ. (1993). Muhammed Sıddık Rüşdiy Avliyalar Sultanı: Turanlık Valiylar. Yeni Çağ Nesli.

Astanakulov, İ. (2007). Muhammed Sıddk Rüşdi ve Tezkiretü’l-Evliyâ-yı Türkî Adlı Eser. Taşkent İslam Üniversitesi.

Azamat, N. (2001). Kâdiriyye. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 24, ss. 480-482). TDV Yayınları.

Bashirovna, Т. N., Ibragimovna, Z. A., Irisbaevna, U. F., & Musayevna, Y. Z. (2022). Some Comments on Hagiographic Studies. European Journal of Molecular & Clinical Medicine, 7(2), 2919-2931.

Çakır, A. (2006). Mehmet Rif’at Efendi’nin ‘Nefharü’r-riyâzi’l-âliye’ adlı eseri ışığında Anadolu’da kadirîlik (Tez No: 208816) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.

Çırak, M. R. (2022). Çağatayca Menâkıb-ı Gavsiyye Eserinin Transkripsionu ve Değerlendirilmesi. (Tez No: 778444) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.

Demirağ, Y. (2014). 1755-1949 Yılları Arasında Doğu Türkistan. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 3, 229-245.

Geylâni, A. (2005). Abdülkâdir Geylânî Dîvânı (M. Utku, Çev.). Sır Yayınları.

Gürer, D. (2013). Abdülkadir Geylânî Risâleler. İnsan Yayınları.

Gürer, D. (2016). Abdülkadir Geylani. İnsan Yayınları.

İbn Münîr, R. (2016). Et-Tuhfetü’l-kâdiriyye der medâyihi Abdülkâdir Geylânî (S. İlhan, Ed.). TİKA Kabil Koordinatörlüğü Yayınları.

İlhan, S. (2017). Et-Tuhfetu’l-Kâdiriyye Adlı Eserin Yazma Nüshası ve Yayınlanması Üzerine. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(58), 239-244. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000001469

Konyalı Muhyî. (2024). Behcetü’l-Esrâr’ın İlk Türkçe Manzum Tercümesi Abdülkâdir Geylânî’nin Menkıbeleri (M. Atay, Ed.). H Yayınları.

Kumru, C. (2017). Tezkire-i Hâcegân’a Göre Doğu Türkistan’da Hocalar Dönemi. Ulakbilge, 5(14), 1247-1267. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-05-14-03

Mülûkşah ? (1898). Şerhu Kasîde-i Hamriyye.

Mülûkşah, S. K. (1898a). Gavsiyye Risâlesi.

Mülûkşah, S. K. (1898b). Türkçe Gavsiyye Risâlesi.

Ocak, A. Y. (1992). Kültür Tarihi Kaynağı Olarak Menâkıbnâmeler. Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Ostanaqulov, I. (2021). Muhammad Sıddıque Rushdie -The Great Representative of Uzbek Prose of the VXIII. Century. Academica An International Multidisciplinary Research Journal, 11(5), 95-106. https://doi.org/10.5958/2249-7137.2021.01356.2

Ostanaqulov, I., & Madrahimova, G. (2021). Therefore, a Comparative Study of “Nasayimu-l Muhabbat” of “Hizanatu-l Asfiyo” and “Tazkiratu-l Avliyoi Turkic” is Necessary and Relevant. International Journal on Integrated Education, 4(6), 160-162.

Öztürk, Z. (2007). Osmanlı Döneminde Kıraat Meclislerinde Okunan Halk Kitapları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 5(9), 401-446.

Rüşdî, M. S. (1898). Menâkıb-ı Hazreti Gavsü’l-a’zam.

Şahin, H. (2004). Menâkıbnâme. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 19, ss. 112-114). TDV Yayınları.

Şattanûfî, N. (2002). Behcetü’l-esrâr ve ma’denü’l-envâr. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.

Tâdifî, M. b. Y. (1993). Cevherden Gerdanlıklar (Kalâidü’l-cevâhir) (N. Erdoğan, Çev.). Âlem Yayınları.

Taşağıl, A. (2012). Türkistan. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 41, ss. 556-560). TDV Yayınları.

Toplu, B. (2018). Muhammed Sıddık Rüşdi’nin Hayatı, Eserleri ve Dünya Görüşü. Turkish Studies, 13(12), 527-536. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13050

Tosun, N. (2023). Türkistan Dervişlerinden Yadigâr. Erkam Yayınları.

Ulupınar, H. (2024). Ma’ruf-ı Kerhî ve İbnü’l-Cevzî’nin Ma’rûf-ı Kerhî Menâkıpnâmesi. Büyüyenay Yayınları.

Vâsıtî, E.-F. (1305). Tiryâkü’l-muhibbîn.

Yâfiî, A. b. E. (t.y.). Menkıbeler Hülâsatü’l-mefâhir fî menâkıbı’ş-şeyh Abdilkâdir (S. Kılınç, Çev.). Rehber Yayınları.

Zarcone, T. (2000). La Qâdiriyya En Asie Centrale et Au Turkestan Oriental. Journal of History of Sufism, 1(2), 295-338.