Hazînî’nin Câmi’u’l-Mürşidîn isimli yazma eseri ve Yesevîlik hakkında verilen bilgiler

İlhame Gültekin

doi:10.59402/EE008202510

Authors

İlhame Gültekin Azerbaijan National Academy of Sciences https://orcid.org/0000-0002-7595-463X

DOI:

https://doi.org/10.59402/EE008202510

Keywords:

Hazînî, Câmi’u’l-Mürşidîn, Ahmed Yasawi, Yassawi, Turkistan.

Abstract

This study focuses on Hazînî’s work titled Câmi’u’l-Mürşidîn and its section dedicated to Yesevîlik. The sole surviving manuscript copy of Câmi’u’l-Mürşidîn is located in the Berlin State Library’s manuscripts, bearing the number Ms. orient. Oct. 2847. Although short excerpts and general introductions to the work have been made previously, a detailed study of its sections or its entirety has not yet been conducted. Hazînî, a member of the Yesevîlik order, penned numerous works about the Sufi order to which he belonged. These works provide extensive and detailed information about Yesevîlik. Some of his works have been subjects of master’s and doctoral theses, and some have been published. Câmi’u’l-Mürşidîn consists of four main sections. The section detailing the four Sufi orders includes both prose (mensur) and poetic (manzum) parts. In these parts, the names of the shaykhs of the mentioned four orders are enumerated. These orders are Cehriyye-Yeseviyye, Hâcegân-Naqshbandiyya, Kubrawiyya, and Ashqiyya-Siddîqiyya. Among the four sections of the work, the most extensive information and page count are allocated to the first section, Yesevîlik. This study specifically addresses the Yesevîlik section of the work and evaluates the information provided therein. The introductory part of the work contains prose and poetic eulogies dedicated to Prophet Muhammad, the four caliphs, and the pirs (spiritual masters). Hazînî also dedicated a separate section in his work to his shaykh, Shaykh Emîr Mansûr Kaşıktıraş. Furthermore, the Yesevîlik section has been translated into Turkish and presented in the text.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Azamat, N. (1993). “Cevâhirü’l-ebrâr”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt VII, s. 432.

Beben, D. (2020). Aḥmad Yasavī and the Ismāʿīlīs of Badakhshān: Towards a New Social History of Sufi-Shīʿī Relations in Central Asia. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 63(5/6), 643–681. https://www.jstor.org/stable/27083392

DeWeese, D. (2000) “Sacred Places and ‘Public’ Narratives: The Shrine of Aḥmad Yasavī in Hagiographical Traditions of the Yasavī Sufi Order, 16th–17th Centuries,” Muslim World, Volume 90, Issue 3-4, pp. 353–376. https://doi.org/10.1111/j.1478-1913.2000.tb03695.x [DeWeese, D. (2023). “Sacred Places and ‘Public’ Narratives: The Shrine of Aḥmad Yasavī in Hagiographical Traditions of the Yasavī Sufi Order, 16th–17th Centuries,”reprinted in Studies on Sufism in Central Asia No. X. Routledge, pp. 353-376].

Eilers, W. & Heinz, W. (1968). Persische Handschriften. Verzeichnis der orientalischen Handschriften in Deutschland / im Einvernehmen mit der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft begr. von Wolfgang Voigt. Weitergef. von Dieter George. Im Auftr. der Akademie der Wissenschaften in Göttingen hrsg. von Hartmut-Ortwin Feistel Bd. https://doi.org/10.26015/adwdocs-1781

Gökbulut, S. (2024). “Orta Asya’da Yeseviyye-Kübreviyye İlişkileri”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 34, 214-232. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.1413174

Gökbulut, S. (2024). Harezmli kahraman bir Şeyhin hikâyesi: Menâkıb-ı Şeyh Necmeddîn Kübrâ üzerine bazı değerlendirmeler. Edeb Erkan, (6), 19-32. https://doi.org/10.59402/EE006202402

Hasan, N. (2001). “Hazînî’nin Menba’u’l-Ebhâr fi Riyâzi’l-Ebrâr Adlı Eseri”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, Cilt III, Sayı 7, 243-249.

Hasanov, N. (1999). Sulton Ahmad Hazînîyning “Javohirul abror min amvojil bihor” asari va uning yassaviyshunoslikdagi ilmiy-tarixiy qimmati. (Dis-5541/1999) [O’zbekiston Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyoti instuti].

Hazînî. (1995). Cevâhirü’1-Ebrâr min Emvâc-ı Bihâr (Yesevî Menakıbnamesi). Neşreden Cihan Okuyucu. Erciyes Üniversitesi Yayınları.

Hazînî. (2009). Menba’u’l-Ebhâr Fi Riyâzi’l-Ebrâr, İyilerin Bahçelerindeki Suların Kaynağı. Yayına Hazırlayan Mehmet Mahur Tulum. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi.

Hazînî. (2014). Cevâhirü’l-Ebrâr min Emvâc-ı Bihâr İyilerin Dalgalı Denizlerden Çıkardığı İnciler, Yesevîlik Âdabı ve Menâkıbnâmesi. Hazırlayanlar Cihan Okuyucu & Mücahit Kaçar. Büyüyenay Yayınları.

Hazînî. (2021). Kalplerin Tesellisi Metin ve İnceleme. Hazırlayan Ahmet Kara. Efe Akademi Yayınları.

Hazînî. (2021). Menba‘u’l-Ebhâr fî Riyâzî’l-Ebrâr. Yayına Hazırlayan Mehmet Mahur Tulum. Ketebe Yayınları.

Hazînî. Câmi’u’l-Mürşidîn, Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. Orient. Oct. No: 2847.

Kara, A. (2017). “XVI. Yüzyıl Şairlerinden Hazînî ve Tesellâu’l-Kulûb Adlı Eseri”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, Cilt 3, Sayı 6, 69-100.

Köprülü, F. (1976).Türk Edebiyatında İlk Mtttasavvıflar. 3. Baskı, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Kunt, İ. (2002). Hazînî ve divanı (inceleme-metin). (Tez No: 113867). [Selçuk Üniversitesi Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Yök Tez Merkezi.

Kunt, İ. (2004). “Hazînî’nin Farsça Dîvânı”. Nüsha: Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, Cilt IV, Sayı 13, 55-70.

Kunt, İ. (2004). “Sultan Ahmed Hazînî’nin Hayatı ve Eserleri”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, Cilt V, Sayı 13, 265-288.

Maden, Ş. (2016). Yesevî Dervişi Hazînî’nin Âyetleri Anlama Yöntemi: Cevâhirü’l-Ebrâr’ın Kur’ânî Referansları Üzerine Bir İnceleme. İnsan ve toplum bilimleri araştırmaları dergisi. Cilt: 5, Sayı: 8, 2517-2540

Mahmudova, S. (2000). Hazînî’nin Menba’u’1-Ebhâr fl Riyâzi’l-Ebrâr Adlı Eserinin Tabkik, Neşir ve Değerlendirilmesi (Tez No: 97186) [Mamıara Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Yök Tez Merkezi.

Okuyucu, C. (2004). Hazinî ve Yeni Bulunan Eserleri. Journal of Turkish Studies = Türklük Bilgisi Araştırmaları, Cilt XXVIII, sayı 1, [Kaf Dağının Ötesine Varmak Günay Kut Armağanı III = Kaf Dağının Ötesine Varmak Festschrift in Honor of Günay Kut Essays Presented by her Colleagues and Students III], 205-223.

Okuyucu, C. (2012). Hazînî ve Eserlerinin Yesevi Çalışmalarındaki Yeri. Uluslararası Hoca Ahmed Yesevi Sempozyumu Bildirileri, ss. 138-148.

Refiu’ddin, S., & Hasan, N. (2004). Hazinî’nin “Câmiu’l-Mürşidîn” Adlı Eseri Hakkında. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 5(12), 159-166.

Togan, Zeki V. (1953). “Yesevîliğe Dair Bazı Yeni Malûmat”. 60. Doğum Yılı Münasebetiyle Fuad Köprülü Armağanı. Türk Tarih Kurumu Yayınları, ss. 523-529.

Tulum, Mehmet M. (2012). “Hazini ve “Menba’u’l-Ebhar fi Riyazi’l-Esrar” Adlı Eseri”. Uluslararası Hoca Ahmed Yesevi Sempozyumu Bildirileri, ss. 156-160.